Toolkit voor zorg- en hulpverleners

4. Doe kennis op over gezondheidsverschillen

Kennis hebben van diversiteit in sekse, gender en seksuele oriëntatie betekent niet dat iedereen een expert op dit gebied hoeft te worden. Enige basiskennis is wel noodzakelijk om cliënten de zorg te kunnen verlenen die bij hen past.

Doe kennis op van gezondheidsverschillen en gezondheidsissues die spelen bij:

4. Doe kennis op over gezondheidsverschillen

Vrouwen en mannen

Mannen en vrouwen verschillen van elkaar omdat ze andere geslachtskenmerken hebben, maar ook omdat dat er maatschappelijk andere verwachtingen bestaan van wat het betekent om vrouw of man te zijn. Lees Diversiteit is de realiteit

Gezondheidsverschillen

Er zijn ontzettend veel gezondheidsverschillen tussen mannen en vrouwen. Teveel om op te noemen. In deze factsheets staan enkele opvallende verschillen tussen vrouwen en mannen in fysieke, mentale en seksuele gezondheid.

Mogelijke oorzaken

Gezondheidsverschillen tussen mannen en vrouwen kunnen ontstaan door biologisch, sociaal-culturele en psychologische aspecten:

  • Geslachtskenmerken kunnen variëren, waardoor specifieke gezondheidsissues van toepassing zijn: PCOS of endometriose bijvoorbeeld. Daarnaast kunnen ziektes zich anders manifesteren, zoals dat hartfalen bij vrouwen andere symptomen kan hebben dan bij mannen.
  • Sociaal-culturele invloeden zijn van belang. Denk bijvoorbeeld aan gendernormen en leefstijl. Zo vinden vrouwen het in het algemeen makkelijker om hulp te vragen bij psychische problemen en zijn mannen eerder geneigd bij psychische klachten soelaas te zoeken in middelengebruik.
  • Psychologische aspecten komen om de hoek kijken als je bijvoorbeeld uitsluiting, discriminatie of stigma meemaakt omdat je man of vrouw bent. Het meemaken van huiselijk of seksueel geweld kan bijvoorbeeld een enorme weerslag op de gezondheid hebben

Interventies

Fysieke gezondheid
 Mentale gezondheid
Seksuele gezondheid

Seksuele oriëntatie

Diversiteit in seksuele oriëntatie: gaat zowel over hoe iemand zichzelf noemt, over seksueel gedrag en over seksuele aantrekking. Drie aspecten die kunnen overeenkomen, maar ook kunnen verschillen van elkaar.

Gezondheidsverschillen

Bekijk de factsheets voor opvallende verschillen tussen heteroseksuele mensen en homoseksuele, lesbische en biseksuele mensen in mentale en seksuele gezondheid.

Mogelijke oorzaken

Gezondheidsverschillen op basis van seksuele oriëntatie kunnen zowel sociaal-culturele als psychologische oorzaken hebben:

  • Sociaal-culturele invloeden zijn van belang. Zo speelt de leefstijl van lesbische, homoseksuele en biseksuele personen een belangrijke rol. Homoseksuele en lesbische personen voldoen bijvoorbeeld minder vaak aan de normen voor gezond bewegen.
  • Psychologische aspecten komen om de hoek kijken als je bijvoorbeeld uitsluiting, discriminatie of stigma meemaakt wegens je seksuele oriëntatie. Zo voelen lesbische, homoseksuele en biseksuele personen zich vaker onveilig op straat en krijgen ze vaker te maken met respectloos gedrag dan heteroseksuele personen. Ook minderheidstress speelt hier een belangrijke rol.

Interventies

Algemeen
  • Factsheet Bi+ met o.a. aandacht voor de gezondheid van biseksuele personen en meemaken van geweld.
Mentale gezondheid
Seksuele gezondheid

Transgender personen

Genderdiversiteit gaat over de diversiteit in wat iemand is, man. vrouw of iemand daartussen of buiten. Transgender personen ervaren een andere genderidentiteit dan de sekse die ze bij geboorte hebben meegekregen.

Gezondheidsissues

Bekijk de factsheets voor gezondheidsissues die bij transgender personen kunnen spelen.

Mogelijke oorzaken

Gezondheidsissues die bij transgender personen spelen kunnen sociaal-culturele en psychologische oorzaken hebben.

  • Sociaal-culturele invloeden zijn van belang. Zo speelt de leefsituatie van transgender personen een belangrijke rol. Personen die een wijziging in hun geslachtsregistratie in de brp hebben laten doorvoeren, hebben bijvoorbeeld een fors slechtere sociaal-economische positie dan de algemene bevolking.
  • Psychologische aspecten komen om de hoek kijken als je bijvoorbeeld uitsluiting, discriminatie of stigma meemaakt wegens je transgender-zijn. Transgender jongeren worden bijvoorbeeld in vergelijking met hun cisgender (niet-transgender) leeftijdsgenoten veel vaker gepest en hebben meer ervaring met emotionele verwaarlozing of mishandeling thuis. Ook minderheidsstress speelt hier een belangrijke rol.

Interventies

Meer achtergrond bij transgender
Mentale gezondheid
Seksuele gezondheid
Ervaringsverhalen van transgender personen & ouders met een transgender kind

Intersekse personen

Seksediversiteit gaan over variaties in geslachtskenmerken. Intersekse gaat over de ervaringen van mensen met een lichaam wat niet binnen de huidige norm sekse vrouw of sekse man valt.

Gezondheidsissues

Bekijk de factsheets voor belangrijke issues voor intersekse personen als het om gezondheid gaat.

Mogelijke oorzaken

Gezondheidsissues die bij intersekse personen spelen kunnen sociaal-culturele, psychologische en biologische oorzaken hebben. Biologische oorzaken zijn afhankelijk van de diagnose en worden eigenlijk altijd in de 2e lijns zorg behandeld. In de 1e lijns zorg is het van belang oog te hebben voor de impact van het taboe op intersekse op de gezondheid van intersekse personen. Onwetendheid, ongemak en onbegrip van bijvoorbeeld zorg- en hulpverleners kunnen leiden tot ongewenste reacties. Deze ongewenste reacties uit de omgeving leiden weer tot schaamte en angst om zichzelf te laten zien bij intersekse personen.

Interventies

Meer achtergrond bij intersekse
Ervaringsverhalen

Verhalen uit de praktijk

"Mensen hebben meestal geen idee wat intersekse is"

Intersekse personen lopen vaak tegen vooroordelen aan en ontvangen niet altijd passende zorg. Als Annelies op haar 17e bij de huisarts komt vanwege een uitblijvende cyclus, komt ze terecht in een stroom van onnodige behandelingen.

“Er zijn meerdere vragen die je als huisarts kunt stellen, om te achterhalen of endometriose een rol speelt.”

Huisarts Merel Geenen ziet onder haar collega’s nog steeds hoe onderbelicht endometriose is, terwijl het een aandoening is die 1 op de 10 vrouwen treft.

Feedback toolkit



    HuisartsDoktersassistentpraktijkondersteuner somatiek en GGZEerstelijns PsycholoogJeugdprofessionalAnders